Ana Sayfa Ekonomi 4 Temmuz 2021

Yunus Nadi Abalıoğlu, vefatının 76’ncı yılında anılıyor

Öğrencilik yıllarından itibaren pek çok gazete ve mecmuada kuruculuk ve başyazarlık yapan, Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla Anadolu Ajansının (AA) kuruluşunda yer alan Kurtuluş Savaşı’nın değerli isimlerinden Yunus Nadi Abalıoğlu, vefatının 76’ncı yılında anılıyor.

İşte gençlik yıllarından kalemi için verdiği gayrete kadar Kuruluş Savaşı’nın önde gelen gazetecisi Yunus Nadi’nin hayatı ve biyografisi…

YUNUS NADİ ABALIOĞLU KİMDİR?

Yunus Nadi Abalıoğlu, 1 Temmuz 1879’da, o periyotta Aydın ilinin Mekri kazasında bugünkü ismiyle Fethiye’de dünyaya geldi.

Küçük yaşlarda okumaya meraklı olan Yunus Nadi “hususi bir muallimden” dini eğitim, kıraat ve tecvit dersleri aldı.

Kısa müddette kıraati ve Kur’an-ı Kerim’i öğrenen Yunus Nadi, babasının yönlendirmesiyle 11 yaşında Rodos’a, o dönemki ismiyle Mekteb-i Kudat’a, öteki ismiyle Medrese-i Süleymaniye’ye gönderildi.

Yunus Nadi, klâsik ve yeni kanılar ortasındaki çelişkiyle, vatan ve özgürlük kavramlarıyla birinci sefer Rodos’ta tanıştı.

Süleymaniye Medresesi’nden 1897’de birincilikle mezun olan Yunus Nadi, Galatasaray Sultanisinde (Lisesinde) ve İstanbul Hukuk Mektebi’nde eğitimine devam etti.

Yunus Nadi, öğrenciliği sırasında Malumat mecmuasında yazı yazarak gazetecilik ömrüne başladı.

“Hayat-ı mesleğim artık taayyün etmiş üzereydi. Yalnız kendi halinde bir tahsil mizacıma uymuyordu. Hem tahsil etmeli hem münakaşa etmeliydim. Bütün hayatta en güzel münakaşa alanı ise lakin umuma hitap edecek olan matbuat meydanı olabilirdi” kelamlarıyla gazeteciliğe girişini anlatan Yunus Nadi, mütercim olarak işe başladığı Malumat’ta çalıştığı üç buçuk yılın 2 yılından fazlasında müelliflik yaptı, 21 yazı kaleme aldı.

II. Abdülhamid’e karşı dernek kurduğu gerekçesiyle 1901’de tutuklanan ve Midilli Kalesi’nde üç yıl mahpusa mahkum edilen Yunus Nadi, cezasını Fethiye’de çekme isteği kabul görünce Fethiye’ye gitti ve meşrutiyetin ilanına kadar orada kaldı.

İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne 1908’de üye olan Yunus Nadi, Meşrutiyet’in ilanı üzerine İstanbul’a geldi. Mahkumiyet nedeniyle yarım bıraktığı Hukuk Mektebini ise lakin meşrutiyetin ilanından sonra İstanbul’a döndüğünde tamamlayabildi. Bu periyotta, İkdam ve Tasvir-i Efkar gazetelerinde de çalıştı.

MUSTAFA KEMAL İLE SELANİK’TE TANIŞTI

Selanik’e 1910’da giden Yunus Nadi, İttihat ve Terakki Cemiyeti’yle yakın alakası nedeniyle bu cemiyetin Selanik’te çıkan yayın organı Rumeli gazetesine başyazar oldu.

Yunus Nadi, ilerleyen yıllarda Kurtuluş Savaşı’nda birlikte olacağı, Anadolu Ajansının kuruluşunda yer alacağı Mustafa Kemal ile Selanik’te tanıştı ve bu birinci arkadaşlık günlerini ilerleyen yıllarda anılarında şöyle anlattı:

“Selanik’te bir Olympos Gazinosu vardır. Orada çabucak hemen her akşam Gazi’nin etrafında sürekli genişleyen bir halka teşkil eder ve onu dinlerdik. Vatan işleri bugünkü Gazi olan o zamanki Kolağası Mustafa Kemal’in lisanında canlanır, o kadar ki irtifada olmayıp dağlarını çark ederdi. O zamanki Mustafa Kemal, bugünkü Gazi’den farksız idi. Bugünkü Gazi o zamanki Mustafa Kemal’den öbür bir şey değildir.”

Mustafa Kemal ile Yunus Nadi ortasındaki bağlantı, ilerleyen yıllarda da sürdü. Yunus Nadi, Sofya’da ataşemiliter olarak vazife yapan Mustafa Kemal ile mektuplaştı ve Mustafa Kemal’in fikirlerini başyazar olduğu Tasvir-i Efkar gazetesinde “Çelik Kalemle Yazılmış Çelik Fikirler” başlığıyla yayınladı.

MUSTAFA KEMAL’İN FOTOĞRAFINI BİRİNCİ YAYINLAYAN GAZETECİ

Balkan Savaşı başlayınca yine İstanbul’a dönen Yunus Nadi, 1912 Nisan-Ağustos’ta Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na Aydın Mebusu olarak girdi, bir yandan da Tasvir-i Efkar’da başyazılar yazmaya ve yazı işlerini yönetmeye devam etti. Savaş sırasında işgale uğrayan Edirne’nin kurtarılması için kamuoyunu harekete geçirme misyonu İttihat ve Terakki tarafından kendisine verildi ve bu gayeyle başarılı bir kampanya yürüttü.

Çanakkale Savaşı’nda, Yunus Nadi’nin Selanik’ten tanıdığı Mustafa Kemal’in ismi, halk ortasında lisandan lisana yayılmaya başladı. Ancak matbuatta, kahramanlığı üzerine ne rastgele bir yazı yayınlanmış ne de tek bir fotoğrafı yer almıştı. Tasvir-i Efkar basında, Mustafa Kemal’in Sofya’da ataşemiliterken çektirdiği bir fotoğrafını yayınlayan birinci Türk gazetesi oldu.

ULUSAL ÇABA’YI DESTEKLEDİĞİNİ YAZDI

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Tasvir-i Efkar gazetesinden ayrılan ve meşrutiyetin birinci anlarında Osmanlıcılığa yakın olan Yunus Nadi’nin temel düşünsel yönelimleri Selanik’ten döndükten sonra İslamcılık ve Türkçülüğe yakınlaştı.

21 Kasım 1918’de Meclis-i Mebusan’ın feshedilmesi ile Yunus Nadi’nin milletvekilliği misyonu sona erdi. Yunus Nadi, hayatı boyunca basın, siyaset ve niyet dünyasından kopmadan meslek hayatını sürdürdü.

Yunus Nadi, Türk basın tarihinde gerek İstanbul’da, gerekse Anadolu’da özellikli bir misyon üstlenecek, 2 Eylül 1918’de yayın hayatına başlayacak Yeni Gün gazetesini kurdu.

Tıpkı yıl son Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda İzmir Mebusu seçilen Nadi, Anadolu’daki Ulusal Çaba hareketini desteklediğini Yeni Gün’de yazdı.

ANADOLU AJANSI’NIN FİKİR BABASI

Ulusal Çaba devrinde Ankara’da propaganda ihtiyacını karşılayacak, ulusal davayı hem yurt içinde hem de yurt dışında tanıtacak ve haber akışını hızlandıracak bir örgütün yoksunluğu hissedildi.

Anadolu Ajansı tam da bu gereksinimlere karşılık verecekti. Ajans, fikir ve isim olarak 1 Nisan 1920’de İstanbul’dan Ankara’ya geçmekte iken Geyve’nin Akhisar nahiyesi istasyonunda Yunus Nadi ile Halide Edip ortasındaki sohbette doğdu. Ankara’da bir ajans örgütü oluşturması ihtiyacıyla sohbet eden müelliflerden Halide Edip’in “Türk Ajansı”, “Ankara Ajansı”, “Anadolu Ajansı” üzere isim teklifleri ortasından “Anadolu Ajansı” ismi Yunus Nadi’ye cazip geldi, böylelikle birkaç gün sonra kurulacak ajansın cisminden evvel fikri ve ismi doğdu.

Kafile Ankara’ya 1 Nisan akşamı ulaştı. Yunus Nadi’nin sözüyle 4 ve 5 Nisan akşamı Mustafa Kemal’in karargahı Ziraat Mektebi’nde, yemekten sonra Anadolu Ajansının kurulmasından kelam açıldı.

Kanıyı olumlu karşılayan Mustafa Kemal, Osmanlı Bankası’ndan temini mümkün olabilecek bir yazı makinesi ile işe başlanabileceğini söyledi ve 4 yahut 5 Nisan akşamı Ziraat Mektebi’ndeki karargahta ajans fikri kabul edildi.

Alınan karara nazaran, birinci gün Mustafa Kemal, ajansın kurulduğunu tüm yurda duyuracak, Yunus Nadi ve Halide Edip ise resmi ve resmi olmayan yerli ve yabancı haberleri toplayarak, günde en az iki servis yapmak üzere telgrafhaneye vereceklerdi.

Birinci çalışmaları Yunus Nadi ve Halide Edip tarafından başlatılan Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de kuruldu. AA’nın TBMM’nin toplandığı 23 Nisan’a kadar olan kısa vakit aralığında yaptığı çalışmalar, yüklü olarak Türk kamuoyunu yanıltmaya yönelik iç-dış palavra haber ve kışkırtmalara karşı halkı uyarmak ve ulusal kurtuluş yolunda alınan karar ve teşebbüsler konusunda kamuoyunu vaktinde haberdar etmek üzere hususlar üzerinde ağırlaştı.

“DÜŞMAN YIKILMALIDIR, YIKILACAKTIR”

AA’nın fikir babası ve birinci çalışmalarını yapan Yunus Nadi, 10 Ağustos 1920’den itibaren gazetesini “Anadolu’da Yeni Gün” ismiyle çıkardı ve Anadolu’daki ulusal çabayı desteklemeye devam etti. Gazete, 11 Mayıs 1924’e kadar Ankara’da yayımlandı.

Yunus Nadi, Ankara’ya geldiği 1920’de Büyük Millet Meclisi’ne İzmir mebusu olarak girdi.

Birinci İnönü Muharebesi’nden sonra 1921 yılı başında İtilaf Devletleri’nin daveti ile gerçekleşen Londra Konferansı’nda Ulusal Hükümeti temsil eden delegeler ortasında yer aldı.

Tıpkı yılın temmuz ayında, Kütahya-Eskişehir muharebelerinin Ankara hükümeti kuvvetlerince kaybedilmesinden sonra Mustafa Kemal’in başkomutanlığa getirilmesi için uğraş etti, bu mevzuda milletvekillerini ikna etmek için konuşmalar yaptı, Yeni Gün’de yazılar yayımladı.

Savaşın zaferle biteceğine inanan ve başyazılarının birçoklarını, “Düşman yıkılmalıdır, yıkılacaktır” cümlesiyle bitiren Yunus Nadi, 1922’de Sakarya Meydan Muharebesi’nin kazanılmasından sonra Yeni Gün matbaası önünde toplanan bir halk kitlesi tarafından “Düşman yıkıldı” sesleriyle alkışlandı.

1921 yılı ortalarından itibaren büsbütün Mustafa Kemal’in siyasetleri ile paralel hareket etmeye başlayan Yunus Nadi, Meclis içi muhalefet ve İstanbul muhalefetine karşı, Kemalizm’in ön cephe kalemşorlarından biri haline geldi.

CUMHURİYET GAZETESİNİ KURDU

29 Ekim 1923 günü Cumhuriyetin kurulduğunu bildiren anayasa değişikliğini Anayasa Komitesi lideri sıfatıyla Meclis kürsüsünden okuyan kişi Yunus Nadi’ydi.

Yunus Nadi, Cumhuriyetin ilanından sonra İstanbul’a giderek hilafet yanlısı İstanbul basınına karşı cumhuriyeti ve ihtilalleri savunacak bir yayın organı olarak Cumhuriyet gazetesini yayımlamaya başladı.

Gazete, Mustafa Kemal’in teklifi üzerine Hakimiyet-i Ulusala ve Yeni Gün gazetelerinin birleştirilmesi ile doğmuştu.

Gazetenin 7 Mayıs 1924 günü yayımlanan birinci sayısında Mustafa Kemal’le Ulusal Uğraş ve Kurtuluş Savaşı hakkında yapılmış bir röportaja yer verildi.

Muğla mebusu olarak 1924’te Mecliste yer alan Yunus Nadi, bir yandan gazeteciliği sürdürürken altıncı periyodun sonuna kadar TBMM’de Muğla mebusu olarak siyaset yapmaya devam etti.

Yunus Nadi, 1936’ya kadar Cumhuriyet’in başyazarlığını yaptı, Nebizade Hamdi ve Zekeriya Sertel’in ayrılmasından sonra gazetenin tek sahibi oldu.

Usta gazeteci, Artemis, İhtilal ve İnkılab-ı Osmani, 40 Saat Graf Jeplin ile Havada kitaplarını da kaleme aldı.

Uzun müddet devam eden hastalığının tedavisi için gittiği Cenevre’de 28 Haziran 1945’te hayatını kaybeden Yunus Nadi’nin cenazesi, İstanbul’da Edirnekapı Şehitliği’ne defnedildi.

Telif hakkı için haber@haberozel.com.tr adresine mail atın 24 ile 48 saat içerisinde haber sistemden kaldırılacaktır. www.haberozel.com.tr
Hazır Site apk Uzman Tescil